Żywoty wągrowieckich skazańców

Śmierć przez powieszenie, zaliczana do kategorii kar zwyczajnych, była najczęściej orzekaną przez sądy w Polsce przedrozbiorowej. Według ówczesnego prawa kara ta przewidziana była głównie dla sprawców kradzieży wielkich i wielokrotnych, kradzieży bydła, koni, włamań i rozbojów, podczas których nie popełniono zabójstwa. Stosowana była prawie wyłącznie w stosunku do mężczyzn, chociaż w niektórych miastach, wyjątkowo, na szubienicę trafiały również kobiety. Niekiedy, z różnych przyczyn „za wstawiennictwem godnych osób”, ze względu na młode lata, skazanym zamieniano stryczek na karę cielesną, mutylacyjną (obcięcie części ciała, np. ucha, ręki), lub wyświecenie z miasta. Bywały też przypadki, kiedy śmierć szubieniczna była złagodzeniem wcześniejszego wyroku, np. łamania kołem.

Pierwszym znanym z imienia, niedoszłym zresztą „klientem” wągrowieckiej cierpięgi był Matias Kucharz, alias Pokrzywnicki ze wsi Obrąb, który „zdradliwie chleb pana i dobrodzieja jedząc, haniebne szkody i wielkie poczynieł Jego Mości Księdzu Wojciechowi Samuelowi Chrzanowskiemu”. Matias „sromotnie okradł” opacką szkatułę z „pismami barzo potrzebnemi i sumą pieniędzy kilkuset złotych (…) i onę rozbiwszy, pieniądze pobrał i pisma barzo potrzebne w niwec(z) obrócieł”. Aby tego było mało „czeladzi Jego Mości szaty i strzelbę i insze rzeczy także pokradł”. Oskarżony przyznał się do zarzucanych czynów, wyraził jednak skruchę mówiąc iż „uczynił to z głupstwa wielkiego, którego teraz barzo żałuję”. Zebrany urząd wydał wyrok „jako takie karzą które kradną, to jest abyś boł z miasta wyprowadzon do granic i na szubienicach ob(w)ieszony, na przykład złodziejom drugim”. Za wstawiennictwem Jego Mości opata Wojciecha Samuela Chrzanowskiego, Jej Mości Anny (?) Skarszewskiej i Jego Mości pana Bartosza Gulczewskiego podstarościego wągrowieckiego, sędziowie uwolnili skazanego od kary śmierci aby „żywot(a) swego poprawieł i za grzechy pokutował”. Matias musiał przed obliczem sędziów poprzysiąc służbę aż do śmierci zarówno opatowi jak i konwentowi wągrowieckiemu.

Pełna wersja artykułu jest dostępna w pierwszym tomie „Wangrovieciana. Studia et Fontes”, PDF: https://wangrovieciana.files.wordpress.com/2018/03/m-krzepkowski_o-szubienicach-skazac584cach-i.pdf