Starożytni hutnicy z Kakulina

O tym, że okolice Popowa Kościelnego były intensywnie zamieszkiwane w pierwszych wiekach naszej ery, archeolodzy Muzeum Regionalnego w Wągrowcu przekonali się już kilkakrotnie podczas nadzorów archeologicznych sprawowanych w tej miejscowości. W trakcie badań wykopaliskowych prowadzonych wiosną 2012 roku odsłonięto między innymi dwie studnie oraz kilka palenisk związane z tzw. kulturą wielbarską i datowane na ok. II w. n.e.

Rysunkowa rekonstrukcja pieców hutniczych w Kakulinie.

Wyniki prac przeprowadzonych przez wągrowieckich archeologów przerosły ich najśmielsze oczekiwania. W Kakulinie, niewielkiej miejscowości położonej około 2 km na południe od Popowa Kościelnego, podczas rozbiórki starej obory, natrafiono na pozostałości doskonale zachowanej starożytnej pracowni hutniczej datowanej wstępnie na II w. n.e. Dotychczas odkryto 15 pieców służących do wytopu żelaza.

Do naszych czasów zachowały się jedynie ich części wziemne, o głębokości dochodzącej do 0,6 m, zwane kotlinkami dymarskimi. W kilku z nich odkryto kloce żużla stanowiące odpad w procesie wytopu. W kotlinkach natrafiono również na węgle drzewne które nie tylko pozwolą określić gatunki drewna używano w procesie hutniczym, ale też posłużą do dokładniejszego określenia chronologii odkrytej pracowni metalurgicznej (badania C14). Prócz pozostałości pieców hutniczych natrafiono też na 5 prostokątnych palenisk kowalskich, zawierających duże ilości przepalonych kamieni. W obiektach tych odnotowano bryłki rudy darniowej – surowca używanego do wytwarzania żelaza, oraz spore ilości żużla. Bardzo ciekawym znaleziskiem są pozostałości mielerza służącego do wytwarzania węgla drzewnego niezbędnego w procesie hutniczym. Mielerz, o średnicy ok. 3,5 m, zlokalizowany był nieco na uboczu, na zachód od pozostałych obiektów metalurgicznych.

Rekonstrukcja pieca hutniczego na ekspozycji w Muzeum Regionalnym w Wągrowcu.

Osiedla ludności kultury wielbarskiej jak dotąd nie cieszyły się zbyt dużym zainteresowaniem archeologów, dlatego też posiadamy o nich niewiele informacji. Na terenie powiatu wągrowieckiego częściowo rozpoznano osady tej kultury w Tarnowie Pałuckim i Siedleczku (Dernoga 2000a, s. 185-205; 2000b, s. 207-232). Z terenów Wielkopolski znanych jest zaledwie kilka „wielbarskich” pracowni hutniczych, a odkrycie z Kakulina wzbudziło zrozumiałe zainteresowanie archeologów specjalizujących się w badaniach nad okresem wpływów rzymskich.

Literatura

Dernoga M.

2000a Osada kultury wielbarskiej z okresu wpływów rzymskich w Siedleczku, stanowisko 4 (gm. Wągrowiec, woj. wielkopolskie), Studia i materiały do dziejów Pałuk, t. III, s. 185-205.

2000b Sprawozdanie z badań wykopaliskowych na osadzie z okresu wpływów rzymskich w Tarnowie Pałuckim, stanowisko 13 (gm. Wągrowiec, woj. wielkopolskie). Cztery sezony badań, Studia i materiały do dziejów Pałuk, t. III, s. 207-232.

[Autor: Marcin Krzepkowski]

Skupisko kotlinek dymarskich – pozostałości pieców do wytopu żelaza (fot. M. Krzepkowski)
Kloc żużla w jednej z kotlinek dymarskich (fot. M. Krzepkowski)
Zapinka brązowa z okresu rzymskiego odkryta w Kakulinie (fot. M. Krzepkowski)

NA TEMAT ODKRYĆ ARCHEOLOGICZNYCH NA ZIEMI WĄGROWIECKIEJ DOWIESZ SIĘ WIĘCEJ Z POPULARNONAUKOWEJ PUBLIKACJI „ŚLADAMI PRZODKÓW” – do nabycia w Muzeum Regionalnym w Wągrowcu, ul. Opacka 15.