Rynek

W przestrzeni średniowiecznych miast najważniejsze były dwa punkty: kościół, w którym skupiało się życie religijne oraz rynek stanowiący centrum gospodarcze i administracyjne. W pierwszym stuleciu istnienia miasta wągrowiecki rynek był usytuowny na południe od Wełny. Później przeniesiono go na przeciwległy brzeg rzeki i taka lokalizacja utrzymała się do dnia dzisiejszego.

W zabudowie rynku dominował ratusz, w którym urzędowały władze samorządowe. Prócz spraw administracyjnych zajmowały się one sądownictwem. Budynek spełniał również funkcję sali posiedzeń. Zasądzone kary wymierzano przy pręgierzu nazywanym w Wągrowcu „Piłatem”. Obok ratusza zbudowano wagę miejską (miejsce przechowywania wzorów miar stosowanych w obrocie handlowym) oraz sześć kramów kupieckich. Ratusz uległ zniszczeniu wskutek pożaru, który w 1746 roku pochłonął całą zabudowę rynku. Zgliszcza ratusza zalegały na placu aż do początku XIX wieku, kiedy gruzy sprzedano na aukcji.

W okresie zaborów rynek nosił nazwę  „Marktplatz”. Na placu położono bruk, a pierzeje zostały zajęte przez domy murowane, kryte dachówką i bardziej odporne na działalność ognia. Pamięć o niszczącym niegdyś miasto żywiole sprawiła, że mieszkańcy ufundowali na rynku figurę poświęconą św. Wawrzyńcowi. Z aktu fundacji datowanego na  1843 lub 1844 rok stwierdzono, że mieszczanie wybrali św. Wawrzyńca swoim patronem, aby oni i ich „potomkowie od pożaru wiecznego i doczesnego wolnymi byli”.

Na rynku działały sklepy z bogatą ofertą towarów. Handlem zajmowali się kupcy  polscy, niemieccy i żydowscy. Prócz sklepów na rynku mieściły się lokale, w których prowadzono wyszynk alkoholi i działalność restauracyjną.  Cieszyły się one szczególną popularnością w dni targowe. W drugiej połowie XIX wieku większą część północnej pierzei rynku zajął okazały budynek hotelu „Metropol”.

W okresie okupacji zlikwidowano pomnik św. Wawrzyńca, a nazwę centralnego placu miejskiego zmieniono na Ludolfingerplatz. Po wojnie rynek nosił nazwę Placu płk A. Paszkowa – dowódcy radzieckich czołgistów, który w styczniu 1945 roku wprowadził do Wągrowca pierwszy oddział Armii Czerwonej. W drugiej połowie XX wieku płyta rynku była kilkakrotnie przebudowywana. W 1989 r. przywrócono rynkowi dawną nazwę, jednak pełna modernizacja tej przestrzeni nastąpiła dopiero dwadzieścia lat później. Centralne miejsce zajęła fontanna. W określonych godzinach podświetlone strumienie wody  wykonują „program taneczny”. Przywrócenie otwartej przestrzeni rynku sprzyja realizacji przedsięwzięć artystycznych, a odświeżone elewacje zabytkowych kamienic nadają miejscu uroku i przypominają o znakomitych tradycjach miasta.

(M. Moeglich)