Wielkanoc w Opatówce

W wągrowieckiej Opatówce czuć świąteczny klimat. Od kilu dni prowadzone są lekcje o obrzędowości i symbolice wielkanocnego świętowania, a każdy uczestnik zajęć przygotowuje własną wielkanocną palmę.

W tradycji kościoła palma jest symbolem męczeństwa ale i Zmartwychwstania Jezusa oraz nieśmiertelności duszy ludzkiej. Wielkanocne palmy święci się w Niedzielę Palmową nazywaną również kwietną lub wierzbową. Ten uroczysty dzień kończy czterdziestodniowy post i rozpoczyna tzw. Wielki Tydzień. Dzieje się to na pamiątkę wjazdu Jezus do Jerozolimy.

Procesje z palmami zapoczątkowali jerozolimscy chrześcijanie w IV wieku. Następnie zwyczaj ten stopniowo przyjmował się w Kościele Zachodnim w V i VI wieku. Jednak tradycja święcenia palm została potwierdzona w źródłach pochodzących z XVI wieku.

Przygotowanie palm wielkanocnych w Chacie Rybaka, fot. N. Byczyńska

Z pewnością współczesne palmy różnią się od tych sprzed kilku wieków. Jednak pewne elementy takie jak zielona gałązka, suche trawy pozostały niezmienne a szczególnie wierzba. Jest ona nazywana drzewkiem miłującym życie, ponieważ rośnie zawsze w szczególnie trudnych warunkach szybciej od pozostałych gatunków drzew. W Kościele jest uznawana za symbol życia i zmartwychwstania. Na przestrzeni wieków w różnych częściach kraju wygląd palm bardzo się zmieniał. Obecnie możemy wyróżnić ich kilka charakterystycznych rodzajów m.in.:

– palmy kurpiowskie, których wymiary sięgają nawet kilku metrów.

– palmy wileńskie wykonane ze suchych kwiatów i traw

– kropidła pałuckie wykonane z kilku rodzajów ziół.

Te ostatnie znane są we wschodniej części Pałuk. Do ich wykonania używa się ziół: wrotyczu, kocanki, dziurawca, krwawnika i mchu. oraz kilku kwiatów z bibuły. Całość owinięta jest na gałązkach trzciny. Kropidła pałuckie służyły nie tylko do święcenia wielkanocnych potraw, ale również zapach ziół w nich zwartych miał podobno działać uspokajająco na płaczące dzieci. Źródła etnograficzne podają, iż takim kropidłem byli ‘wykrapiani” kawalerowie, którzy zbyt długo zwlekali z oświadczynami. Rodzice młodej panny mogli tym gestem napomnieć niezdecydowanego kawalera.

Lekcja wielkanocna w Opatówce, fot. N. Byczyńska

Od wieków palmom przypisywano magiczny charakter. W tradycji świeckiej palmy miały chronić od zła i chorób. Dlatego podczas burzy palmę ustawiano przy oknie, aby ustrzec się od uderzenia pioruna. W celu ochrony plonów palmy zakopywano na polach lub wkopywano je na danej działce z wysianym zbożem. Niektórzy gospodarze wkładali palmy pod lemiesz podczas pierwszych wiosennych orek. Jednak najbardziej popularne było zjadanie szarych kwiatów wierzby tzw. „bazich kotków”, aby ustrzec się przed chorobami gardła.

[W. Gruchała]

Post Author: Lops